توسعه‌دهندگان هسته اتریوم پس از ماه‌ها ارزیابی‌های فنی و آزمایش‌های زنجیره‌ای، رسماً تاریخ اجرای ارتقای جامع و مورد انتظار «گلمستردام» (Glamsterdam) را روی شبکه آزمایشی سپولیا (Sepolia Testnet) برای تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۴ مهر ۱۴۰۵) نهایی کردند. این به‌روزرسانی بزرگ‌ترین جهش معماری لایه اول اتریوم پس از هاردفورک دنکون (Dencun) به شمار می‌رود و قرار است با دو نوآوری بنیادین ePBS و BALs، مقیاس‌پذیری، تمرکززدایی و کارایی اقتصادی شبکه را وارد فاز جدیدی کند.
معماری دوگانه گلمستردام؛ پیوند ارتقای لایه اجرا (Amsterdam) و اجماع (Gloas)
چرا نام این ارتقا «گلمستردام» انتخاب شده و چه لایه‌هایی از اتریوم را دگرگون می‌سازد؟ بنیاد اتریوم طبق سنتی دیرینه، نام ارتقاهای ترکیبی خود را از تلفیق اسامی لایه اجماع و لایه اجرا انتخاب می‌کند. گلمستردام ترکیبی از به‌روزرسانی آمستردام (Amsterdam) در لایه اجرا (Execution Layer) و ارتقای گلوآس (Gloas) در لایه اجماع (Consensus Layer) است. هدف بنیادین این نقشه راه، حذف گلوگاه‌های پردازشی بدون فدا کردن تمرکززدایی اعتبارسنج‌ها است.
انقلاب ePBS (EIP-7732)؛ ادغام ساختار پیشنهاددهنده و سازنده بلوک در پروتکل
نقش طرح EIP-7732 در مهار تمرکزگرایی ناشی از MEV چیست؟ تاکنون، اعتبارسنج‌های اتریوم برای حداکثرسازی بازدهی استخراج ارزش (MEV) به نرم‌افزارهای کمکی خارج از زنجیره نظیر MEV-Boost و رله‌های متمرکز وابسته بودند که ریسک سانسور و نقطه شکست منفرد را به همراه داشت. با فعال‌سازی ePBS (Enshrined Proposer-Builder Separation)، فرآیند تفکیک سازنده بلوک از پیشنهاددهنده مستقیماً در پروتکل زیربنایی اتریوم کدنویسی می‌شود. در این ساختار، اعتبارسنج‌های خانگی و ولیدیتورهای مستقل می‌توانند بدون نیاز به اعتماد به رله‌های شخص ثالث، بلوک‌های بهینه را پیشنهاد داده و پاداش عادلانه دریافت کنند.
پردازش موازی تراکنش‌ها با فهرست‌های دسترسی سطح بلوک (BALs / EIP-7928)
طرح EIP-7928 چگونه سرعت اجرای تراکنش‌ها را ارتقا می‌دهد؟ دومین ستون اصلی گلمستردام، فهرست‌های دسترسی در سطح بلوک موسوم به Block-Level Access Lists (BALs) است. این قابلیت به کلاینت‌های اجرایی امکان می‌دهد پیش از اجرای کدهای قرارداد هوشمند، نقشه دسترسی به متغیرهای حافظه و وضعیت زنجیره را به صورت پیش‌فرض دریافت کرده و تراکنش‌های مستقل از یکدیگر را به صورت موازی (Parallel Execution) پردازش نمایند. این جهش فنی، هزینه محاسباتی نودها را کاهش داده و ظرفیت شبکه برای پذیرش تراکنش‌ها در ثانیه (TPS) را بدون افزایش کارمزد به شکل چشمگیری بهبود می‌بخشد.
| مؤلفه معماری | وضعیت کنونی شبکه اتریوم | پس از اجرای کامل گلمستردام (Glamsterdam) |
|---|---|---|
| تفکیک سازنده و پیشنهاددهنده بلوک | وابسته به نرم‌افزارهای خارجی (MEV-Boost و رله‌های متمرکز) | ادغام بومی در اجماع پروتکل (ePBS via EIP-7732) |
| نحوه اجرای تراکنش‌ها در نودها | پردازش کاملاً خطی و متوالی تراکنش‌ها | پردازش موازی به کمک فهرست‌های دسترسی (BALs via EIP-7928) |
| وضعیت سلامت و پایداری اعتبارسنج‌های خرد | فشار رقابتی سنگین سازندگان بزرگ بلوک | محافظت نرم‌افزاری از ولیدیتورهای مستقل و بدون سانسور |
| زمان‌بندی راه‌اندازی | شبکه اصلی در حال اجرای دنکون | تست‌نت سپولیا در ۶ اکتبر ۲۰۲۶؛ شبکه اصلی در اواخر Q4 2026 |
نقشه راه ارتقا و افق فعال‌سازی روی شبکه اصلی
پس از پیاده‌سازی آزمایشی بر روی تست‌نت سپولیا در ۶ اکتبر، توسعه‌دهندگان به مدت سه هفته به پایش تولید بلوک، رفتار کلاینت‌های متنوع (Geth, Nethermind, Prysm, Lighthouse) و آزمون‌های فشار شبکه خواهند پرداخت. در صورت موفقیت، فعال‌سازی روی شبکه اصلی اتریوم برای اواخر سه ماهه چهارم ۲۰۲۶ هدف‌گذاری شده است. کاربران گرامی و سرمایه‌گذاران می‌توانند با مراجعه به صفحه قیمت لحظه‌ای اتریوم (ETH) در سلام بیت، شاخص‌های آن‌چین و آخرین تغییرات ارزش بازار اتر را ارزیابی کنند.
جزئیات مستندات فنی این بهبودها در پایگاه رسمی پروپوزال‌های بهبود اتریوم (EIPs) قابل مطالعه است.
سلب مسئولیت و نکته فنی: ارتقاهای سطح شبکه شامل تغییر در پروتکل‌های کلاینت‌ها بوده و کاربران عادی نیازی به انتقال وجه یا به‌روزرسانی کیف‌پول ندارند. هرگونه ادعای انتقال توکن برای ارتقا به نسخه جدید، کلاهبرداری محسوب می‌شود. این متن صرفاً بازتابی از نقشه راه فنی اتریوم بوده و فاقد هرگونه سیگنال معاملاتی است.
